Говорот на Александар кај Опис

По неверојатен десетгодишен поход, Александар и македонската војска го освоиле поголемиот дел од познатиот свет. Во 324 г. п.н.е. тие се вратиле во Опис, близу денешен Багдад, каде Александар им наредил на некои од македонските ветерани да се вратат дома. Меѓутоа, гневни на тоа што го сфатиле како навреда за нивната чест – како и на присвојувањето на персијските обичаи од страна на Александар – тие се побуниле. Александар погубил 13 побуненици пред да се соочи со војската. Точниот говор на Александар не е познат, меѓутоа се верува дека историчарот Аријан ја запишал суштината на овој вистински историски настан, пренесуван од очевидци.

„Говорот што ќе го одржам нема да биде со цел да го попречам вашиот пат кон дома, бидејќи, што се однесува до мене, можете да заминете каде и да посакате; туку затоа што посакувам да знаете какви мажи сте биле првично и како се преобразивте откако стапивте во нашата служба. На прво место, како што е разумно, ќе започнам со мојот говор од мојот татко Филип.

Наследството на Филип: Од пастири до владетели

Тој ве најде како скитници, сиромашни, облечени со кожи, хранејќи неколку овци по планинските страни, за чија заштита мораше да се борите со мал успех против Илирите, Трибалците и пограничните Тракијци. Наместо со кожи, тој ве облече со наметки, и од планините ве одведе во рамнините и ве направи способни да се борите против соседните варвари, така што веќе не сте принудени да се сочувате себеси верувајќи повеќе на недостапните тврдини, туку на вашата сопствена храброст. Тој ве направи колонисти на градовите што ги украси со корисни закони и обичаи; и од робови и поданици, тој ве направи владетели над оние варвари од кои вие самите, како и вашиот имот, претходно бевте подложни на ограбување и опустошување. Тој, исто така, го припои и поголемиот дел од Тракија кон Македонија и со заземањето на најпогодно поставените места на морскиот брег, рашири изобилство низ земјата преку трговија и работењето на рудниците го направи безбедно вработување. Тој ве постави за владетели над Тесалијците, од кои порано бевте во смртен страв; и со понижување на нацијата на Фокијците, тој ви го направи патот кон Грција широк и лесен за вас, наместо да биде тесен и тежок. Атињаните и Тебанците, кои секогаш чекаа да ја нападнат Македонија, тој ги понижи до таков степен – и јас тогаш му дадов лична помош во походот – што наместо да плаќаме данок на првите и да бидеме вазал на вторите, тие држави за возврат обезбедуваат сигурност преку наша помош. Тој навлезе во Пелопонез и откако ги регулираше тамошните работи, беше јавно прогласен за врховен командант на целата останата Грција во експедицијата против Персијците, додавајќи ја оваа слава не толку на себе, колку на комонвелтот на Македонците.

Походот што ги смени границите на познатиот свет

Тоа беа предностите што ви произлегоа од мојот татко Филип; навистина големи ако се гледаат сами по себе, но мали ако се споредат со оние што ги добивте од мене. Зашто, иако од татко ми наследив само неколку златни и сребрени пехари, а во ризницата немаше ни шеесет таланти и иако се најдов себеси обвинет за долг од 5.000 таланти кои ги должеше Филип, а и самиот бев обврзан да позајмам 800 таланти покрај овие, тргнав од земјата која не можеше пристојно да ве издржи и веднаш ви го отворив преминот на Хелеспонт, иако во тоа време Персијците го имаа суверенитетот на морето. Откако ги совладав намесниците на Дариј со мојата коњаница, на вашата империја ја додадов цела Јонија, цела Еолида, и Фригија и Лидија, и го зедов Милет со опсада. Сите други места ги добив со доброволно предавање и ви дадов повластица да ги присвоите богатствата што се наоѓаат во нив. Богатството на Египет и Кирена, што ги стекнав без битка, дојдоа кај вас. Сирија, Палестина и Месопотамија се ваша сопственост. Вавилон, Бактрија и Суза се ваши. Ваше е богатството на Лидијците, богатството на Персијците и богатството на Индијците; како и Надворешното Море. Вие сте намесници, вие сте генерали, вие сте капетани.

Тогаш, што резервирав за себе после сите овие трудови, освен оваа пурпурна облека и оваа дијадема? Ништо не присвоив за себе, ниту некој може да ги покаже моите богатства, освен вашите поседи и работите кои ги чувам во ваше име. Поединечно, сепак, немам мотив да ги чувам, бидејќи се хранам исто како и вие, а спијам исто толку. Не, не мислам дека живеам добро како оние меѓу вас кои живеат луксузно; и знам дека често седам преку ноќ да ве чувам, за вие да можете да спиете.

Моите рани се доказ за мојата верност

Но, некој може да рече дека додека вие трпевте мака и умор, јас го добив тоа како ваш водач, без јас да го делам трудот и уморот. Но кој е тој помеѓу вас кој знае дека издржал поголема мака за мене отколку јас за него? Нека дојде сега! Кој од вас има рани, нека се соблече и нека ги покаже, а јас пак ќе ги покажам моите; зашто не постои ниту еден дел од моето тело, особено предниот, што останал без рани; ниту пак има некакво оружје употребено за блиска борба или за фрлање од непријателот, чии траги не ги носам на себе. Зашто, јас сум ранет со меч во тесна борба, ме гаѓаа со стрели и ме погодија со проектили исфрлени од воени мотори; и иако честопати ме удираа со камења и дрвени прачки поради вашите животи, вашата слава и вашето богатство, сепак ве водам како освојувачи на целата земја и море, сите реки, планини и рамнини.

Јас ги славев вашите свадби со моите, а децата на многумина од вас ќе бидат слични на моите деца. Згора на тоа, ги отпуштив долговите на сите оние кои ги направија, без да се распрашам премногу за каква цел биле сторени, иако добивате толку висока плата и носите толку многу плен секогаш кога има плен што треба да се земе по опсада. Повеќето од вас имаат златни круни – вечен спомен на вашата храброст и на честа што ја добивате од мене. Кој и да е убиен, наишол на славен крај и бил почестен со прекрасен погреб. Бронзени статуи на повеќето од убиените се подигнати дома и нивните родители се држат со високо достоинство, ослободени од секаква јавна служба и од даноци. Но, никој од вас никогаш не бил убиен во бегство под мое водство. И сега имав намера да ги вратам оние од вас кои не се способни за служба, предмет на завист кај оние дома; но бидејќи сите сакате да заминете, заминете сите!

Вратете се и пријавете дома дека вашиот крал Александар, освојувачот на Персијците, Медијците, Бактријанците и Сакијците; човекот кој ги потчини Уксијците, Арачотите и Дрангјаните; кој исто така ја стекнал власта над Партите, Хоразмјаните и Хирканците, до Каспиското Море; кој марширал преку Кавказ, преку Касписките порти; кој ги поминал реките Оксус и Танаис, а покрај тоа и Инд, кој никогаш не го поминал никој друг освен Дионис; кој исто така ги преминал Хидаспите, Ацесините и Хидраотите, и кој би ја преминал Хифаз, ако не се повлечевте назад со тревога; кој навлезе во Големото Море од двете усти на Инд; кој марширал низ пустината Гадросија, каде што никој досега не марширал со војска; кој на својот пат се стекнал со Карманија и земјата на Оритјаните, покрај другите негови освојувања, а неговата флота во меѓувреме веќе пловела околу брегот на морето што се протега од Индија до Персија – известете дека кога се вративте во Суза го оставивте и си отидовте, предавајќи го на заштита на освоените странци. Можеби овој ваш извештај ќе биде славен во очите на луѓето и благочестив во очите на боговите. Заминете!”

Горчливото збогување и прекорот до ветераните

По говорот, македонските војници го молеле Александар за прошка, што довело до емоционално помирување помеѓу кралот и војската. Александар започнал да ги подготвува понатамошните освојувања. Меѓутоа, една година подоцна, во Вавилон тој подлегнал на непозната болест и починал, на возраст од само 32 години.

Текстот е напишан од страна на WarWaveMKD