Александар е Грк?!

Грчката историографија често го претставува Александар Велики како „Грк“, потенцирајќи го неговото користење на грчкиот јазик, неговото школување кај Аристотел, и неговата улога во ширењето на хеленизмот. Сепак, овој став е предмет на интензивни академски полемики, бидејќи античкиот свет немал цврсти етнички дефиниции како денешните национални идентитети.

Македонците, и покрај тоа што зборувале посебен јазик, близок до грчкиот, во Грција биле често третирани како надворешни, туѓи – дури и како „варвари“. Тоа особено важи за времето пред владеењето на Филип II, кога македонската култура се сметала за одвоена и помалку цивилизирана од атинската или спартанската.

Аргеади и грчки игри

Еден од клучните аргументи што го користат грчките историчари за поврзување на Александар со „грчкиот идентитет“ е потеклото на неговата династија – Аргеадите. Според античките извори, тие воделе потекло од градот Аргос, што би значело грчко потекло. Врз таа основа, македонските кралеви добиле право да учествуваат на Олимписките игри – но дури откако тие официјално докажале дека се потомци на Херакле, што сугерира дека тоа право не било автоматски признато.

Фактот што Македонците морале да го докажат своето грчко потекло пред да бидат примени на игрите зборува за тоа дека Грците од јужните полиси (како Атина, Теба и Спарта) не ги сметале Македонците за природен дел од нивниот етнички и културен круг. Македонците немале исто право како „автентичните“ Грци сè до релативно доцна, што го разоткрива ограничениот статус кој им бил доделен во рамките на хеленскиот свет.

Културни практики

Покрај јазикот, и културните разлики биле очигледни. Македонското општество било пофеудално и монархиско во споредба со демократските и олигархиските уредувања на полисите. Македонските кралеви имале апсолутна власт, што било туѓо за грчката политичка мисла. Иако Александар зборувал и пишувал на грчки, тоа било јазикот на културната и политичката елита во регионот, а не нужно знак на етничка припадност. Многу немакедонски народи подоцна го користеле грчкиот како административен јазик, без да се сметаат за Грци.

Академски полемики

Современите историчари се поделени. Грчката академска заедница најчесто го прифаќа ставот дека Александар бил Грк, потпирајќи се на културните врски, јазикот, религијата и политичката ориентација. Меѓутоа, дел од западните и балкански научници нагласуваат дека Александар бил пред сè Македонец, а терминот Македонец го толкуваат на различен начин. Сепак, во период од антиката поимот за модерна нација воопшто не постоел.

Не треба да се заборави дека самите Грци долго време не го сметале ни Александар, ни неговите претци, за „чисти“ Хелени. Дури по неговите освојувања, кога Македонија станала доминантна сила, почнал процесот на прифаќање и хеленизација на неговата личност – нешто што подоцна ќе стане основа за грчкиот национален наратив.

Заклучок

Иако Александар бил воспитуван во духот на грчката култура, и без сомнение користел елементи од неа за да ја прошири својата власт, неговата припадност на грчкиот етнос останува спорна. Македонците биле делумно прифатени во хеленскиот свет, но со силни резерви. Денешните грчки тврдења за етнички грчки идентитет на Александар се повеќе продукт на модерна национална историографија отколку на античката реалност.