Патот на АСНОМ

Антифашистичкото собрание на народното ослободување на Македонија (АСНОМ) претставува врховно законодавно и извршно тело на Демократска Федерална Македонија. Формирано во услови на војна, АСНОМ делувал од август 1944 до април 1945 година, кога е реконституиран во Народно собрание на Македонија. Неговото прво заседание се смета за круна на вековната македонска борба за национална слобода и сопствена држава.

Подготовки и Иницијативен одбор

Одлуката за свикување на АСНОМ е донесена на Преспанското советување во август 1943 година. Иницијативниот одбор, формиран во ноември истата година од Главниот штаб на НОВ и ПОМ, ги подготвува теренските и политичките услови за заседанието. Негов прв претседател е Методија Андонов – Ченто, а членови се и Михаило Апостолски, Страхил Гигов и Венко Марковски. Одборот во април 1944 година е проширен на 22 члена, меѓу кои се Киро Глигоров, Никола Минчев и Панко Брашнаров. Паралелно, делегација предводена од Ченто на 24 јуни 1944 година на Вис разговара со Јосип Броз Тито за обединување на Македонија по ослободувањето.

Прво заседание и клучни одлуки

Првото заседание на АСНОМ е одржано на 2 август 1944 година во манастирот „Св. Прохор Пчински“. Датумот е избран симболично, во спомен на Илинденското востание од 1903 година. Заседанието го отвора најстариот делегат, Панко Брашнаров, а присуствуваат 60 од вкупно 115 избрани делегати, меѓу кои и претставници од Пиринска и Егејска Македонија, како и претставници на сојузничките мисии.

Собранието донесува неколку историски решенија: АСНОМ се прогласува за врховно законодавно и извршно тело на македонската држава; македонскиот јазик станува службен јазик; Илинден, 2 август, се прогласува за државен празник; и се усвојува Декларација за основните права на граѓаните . Избран е Президиум на чело со Методија Андонов – Ченто, кој фактички ја врши функцијата на прва македонска влада.

Второ и Трето заседание

По ослободувањето на Скопје, Второто (вонредно) заседание се одржува од 28 до 30 декември 1944 година. На него присуствуваат високи претставници на југословенскиот Национален комитет, како и претставници на советската и англо-американската мисија. Донесено е Решение за основање суд за судење на соработниците на окупаторот . Третото заседание, одржано од 14 до 16 април 1945 година, ги одзема извршните функции на Президиумот и ги пренесува на новоизбраната Влада на НР Македонија, предводена од Лазар Колишевски. Со тоа АСНОМ прераснува во Народно собрание на Македонија.