Првата балканска војна

Првата балканска војна започнала во октомври 1912 година како вооружен судир меѓу Балканскиот сојуз и Османлиското Царство. Сојузот составен од Србија, Црна Гора, Грција и Бугарија имал за цел целосно истиснување на турската власт од Балканот. Македонија станала главно поприште на воените дејствија, каде македонскиот народ активно учествувал преку доброволни чети и воени формации.

Воени операции на македонскиот фронт

Воените дејствија се одвивале на неколку главни правци, при што сојузничките војски брзо напредувале низ македонската територија. Српската војска по Кумановската битка го скршила отпорот на Вардарската армија и продолжила кон Скопје и Битола. Бугарските сили дејствувале во источниот дел по долината на Струма и Места, додека грчката војска напредувала од југ кон Солун. Македонските доброволци организирани во Ополчението и комитските чети на ВМРО значително придонеле во разоружувањето на турските гарнизони.

Воспоставување на окупациска администрација

Наместо ветената автономија или слобода, повлекувањето на Османлиите донело воспоставување на воена и полициска администрација од страна на сојузниците. Освоените територии биле поделени на административни области под контрола на српските, бугарските и грчките воени штабови. Македонските институции биле распуштени, а секое барање за посебна политичка единица било строго казнувано. Локалното население било принудено да плаќа нови даноци и да се соочува со реквизиција на имотот за потребите на војските.

Демографски промени и бегалски бранови

Војната предизвикала масовни миграции и драстични промени во етничкиот состав на многу региони во Македонија. Голем број муслимани го напуштиле Балканот повлекувајќи се со турската војска кон Мала Азија. Истовремено, христијанското население во пограничните зони страдало од меѓусебните пресметки на сојузничките војски кои веќе ги исцртувале новите граници. Многу македонски семејства биле принудени на бегство поради теророт на новите власти врз оние кои не го прифаќале новиот национален идентитет.

Дипломатски завршеток на војната

Кон конфликтот е ставен крај со потпишувањето на Лондонскиот мировен договор во мај 1913 година. Османлиското Царство ги отстапило своите територии западно од линијата Енос-Мидија на сојузниците, со исклучок на Албанија. Сепак, договорот не ги прецизирал границите во Македонија, што довело до сериозни тензии меѓу Србија, Бугарија и Грција. Ова незадоволство и територијалните претензии биле директна причина за брзиот почеток на Втората балканска војна.