Македонците во Првата светска војна: 11. македонска дивизија

За време на Првата светска војна, Македонците биле мобилизирани во армиите на соседните држави кои ги окупирале деловите од Македонија по Балканските војни. Поради воените потреби на завојуваните страни, илјадници македонски мажи завршиле на фронтовите борејќи се во туѓи униформи. Овој процес на регрутација често бил проследен со присила и обиди за воена асимилација на месното население.

Формирање на 11. македонска пешадиска дивизија

Најголемата организирана македонска воена единица во овој период била 11. македонска пешадиска дивизија во составот на бугарската армија. Формирана во 1915 година, оваа дивизија броела над 33.000 војници и офицери, главно бегалци и доброволци од Вардарска и Егејска Македонија. Командниот кадар го сочинувале офицери со македонско потекло, меѓу кои се истакнувале генералот Крсто Златарев и полковникот Борис Дрангов. Единицата била специфична по тоа што ги зачувала врските со структурите на ВМРО, а војниците биле мотивирани од идејата за ослободување на својот роден крај.

Учество на балканските фронтови

Македонските војници учествувале во клучните битки на Солунскиот фронт и во внатрешноста на Балканот. Додека 11. дивизија се борела кај Криволак, Кавадарци и подоцна на планината Беласица, Македонците во српската војска биле распоредени на сопствени позиции во северните делови на фронтот. Истовремено, илјадници Македонци од егејскиот дел биле насилно регрутирани во грчката армија по влегувањето на Грција во војната на страната на Антантата. Ова често доведувало до трагични ситуации каде што сонародници, па дури и членови на исти семејства, биле принудени да војуваат на спротивставени страни.

Историографски погледи и последици

По завршувањето на војната, прашањето за македонските ополченици станало предмет на различни национални историографии. Бугарската наука ги третира овие единици како дел од националното обединување, додека српската и грчката историографија ги премолчуваа специфичностите на овие војници, третирајќи ги едноставно како свои поданици. За македонската историја, овие формации се доказ за воениот потенцијал на населението и суровоста на поделбите кои го зафатиле регионот. Големите загуби и последователното разочарување од Версајскиот мировен систем дополнително го радикализирале македонското револуционерно движење во меѓувоениот период.