Расколот во ВМРО (1928-1934)

По убиството на генералот Александар Протоѓеров во 1928 година, Внатрешната македонска револуционерна организација (ВМРО) доживеала најкрвав период во својата историја. Борбата за превласт меѓу двете фракции – протоѓеровисти и михајловисти – резултирала со стотици жртви и целосна дезинтеграција на организацијата.

Предуслови за расколот

Во периодот меѓу 1924 и 1928 година, младиот и амбициозен Иван Михајлов успеал да заземе доминантно место во Централниот комитет на ВМРО. Неговата тактика на физичка елиминација на политичките противници започнала со убиството на кочанскиот војвода Панчо Михајлов на 15 јуни 1925 година, и покрај ослободителната пресуда. Клучна точка на конфликтот била разликата во методите на борба – додека Протоѓеров се залагал за четнички метод, Михајлов целосно ги прифатил терористичките тактики.

На 7 јули 1928 година во Софија бил извршен атентат врз Александар Протоѓеров, под раководство на Кирил Дрангов. Наредбата за убиството ја издал Иван Михајлов, формално обвинувајќи го Протоѓеров за учество во заговорот против Тодор Александров. По атентатот, на Седмиот конгрес во Крупник, Михајлов го укинал Задграничното претставништво како институција, консолидирајќи ја целосната власт.

Крвави пресметки

Периодот меѓу 1928 и 1934 година бил најкрвавиот во македонската историја според бројот на меѓусебни физички ликвидации. Михајловистите, подобро вооружени и финансирани, имале повеќе успех во извршените атентати. Меѓу жртвите биле: Георги Баждаров (19 септември 1929), Наум Томалевски (2 декември 1930), Васил Пундев (4 март 1930), Јордан Ѓурков (8 февруари 1931) и Симеон Ефтимов (31 декември 1932).

Протоѓеровистите одговориле со убиства на Нанчо Витларов, Пандил Шишков и Стојан Филипов. Атентатите се одвивале среде бел ден низ улиците на бугарските градови, при што страдале и невини граѓани.

Крај на организацијата

Во 1934 година, бугарската влада на Кимон Георгиев со закон го забранила постоењето на ВМРО. Иван Михајлов наредил мирно предавање на оружјето, спротивно на очекувањата на пониските структури. Со распуштањето на организацијата, двете крила престанале да постојат, завршувајќи го шестгодишниот период на внатрешни крвопролевања.