Референдумот за независност 1991

На 8 септември 1991 година, граѓаните на Македонија излегоа на историско изјаснување кое го означи крајот на југословенската федерација за Македонија. Процесот беше инициран од првото повеќепартиско Собрание, кое претходно, на 25 јануари истата година, ја усвои Декларацијата за независност. Овој чекор беше неопходен одговор на длабоката политичка криза и вооружените конфликти кои веќе ги зафатија Словенија и Хрватска.

Историски контекст и политички тензии

Референдумот се одржа во исклучително сложени меѓународни и внатрешни околности. Додека Словенија и Хрватска веќе прогласија независност, ситуацијата во Босна и Херцеговина дополнително се дестабилизираше. Безбедносната состојба беше нарушена и со првите македонски жртви во ЈНА, како војникот Сашо Гешковски во Сплит. Европската заедница се обиде да интервенира преку Хашката мировна конференција, гарантирајќи ја неповредливоста на границите, но распадот на СФРЈ беше неминовен.

Референдумско прашање и граѓански одѕив

По долги собраниски дебати, беше формулирано специфично прашање кое гласеше: „Дали сте за суверена и независна држава Македонија, со право на влез во иден сојуз на суверените држави на Југославија?“. На гласањето излегоа 1.132.981 граѓанин, што претставуваше одѕив од 71,85%. Огромното мнозинство од 95,26% од гласачите одговорија потврдно. Резултатите беа поздравени со масовни прослави, а првиот претседател Киро Глигоров официјално ја прогласи независноста на плоштадот во Скопје.

Политички разлики и меѓународен одек

Иако референдумот беше масовно поддржан од македонскиот народ и дијаспората во САД, Канада и Австралија, политичките претставници на албанското малцинство повикаа на бојкот. Како резултат на тоа, во општините како Тетово, Гостивар и Дебар беше забележан значително помал одѕив. Сепак, Комисијата за спроведување на референдумот не констатираше никакви формални прекршувања на законот. На 18 септември 1991 година, Собранието ги верификуваше резултатите, со што Македонија и формално го трасираше својот пат како самостоен субјект во меѓународната заедница.